Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Europejski

Zaprzeczanie ludobójstwu i innym zbrodniom wojennym w Bośni i Hercegowinie oraz jego wpływ na łamanie praw człowieka

2025, Numer 1

Vedad Gurda

0000-0001-5951-9833

University of Tuzla (Tuzla, Bosnia and Herzegovina)

DOI

10.31338/1641-2478pe.1.25.2

Data publikacji

25.05.2025

Data otrzymania

05.08.2024

Data akceptacji

19.03.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

nauki o polityce i administracji, nauki prawne

Język publikacji

Polski, Angielski

Pliki do pobrania

PDF 290 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:249

Liczba pobrań:100

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Od zakończenia wojny w Bośni i Hercegowinie (BiH) w 1995 r. setki osób zostało uznanych za winne popełnienia brodni wojennych przez sądy międzynarodowe, krajowe i zagraniczne, w tym najcięższej zbrodni, jaką było ludobójstwo w Srebrenicy. Mimo to, w ciągu ostatnich trzech dekad w przestrzeni publicznej stale pojawiają się przypadki zaprzeczania i usprawiedliwiania tych zbrodni. Szczególnie niebezpieczne jest to, że zaprzeczanie tym zbrodniom przyjmuje formę instytucjonalną. Zjawisko to najczęściej obserwuje się w Republice Serbskiej (RS) będącej częścią BiH oraz w sąsiedniej Serbii, a także w Czarnogórze i Macedonii Północnej. W 2021 roku Wysoki Przedstawiciel w BiH wprowadził zmiany do Kodeksu karnego BiH, które kryminalizują zaprzeczanie ludobójstwu i innym zbrodniom wojennym. Niestety, mimo wprowadzonych zmian, działania negacjonistyczne nie zostały skutecznie powstrzymane. Chociaż zgłoszono ponad 100 przypadków, Prokuratura BiH wniosła jedynie dwa zarzuty, ale żadna ze zgłoszonych osób nie została do tej pory skazana. Niniejszy artykuł krytycznie ocenia tego rodzaju praktykę ścigania. Celem artykułu jest zbadanie sposobów, w jakie pewne elity polityczne negują ludobójstwo i inne zbrodnie wojenne w BiH, a także analiza ścigania negacjonistów przed organami wymiaru sprawiedliwości w BiH. Autor próbuje odpowiedzieć na następujące pytania badawcze: (1) Jakie są dominujące sposoby zaprzeczania ludobójstwu i innym zbrodniom wojennym w przestrzeni publicznej i kto jest najczęstszym negacjonistą? (2) W jaki sposób kryminalizowano zaprzeczanie tym zbrodniom i czy właściwe sądy w BiH ścigają negacjonistów? (3) Jaki jest możliwy wpływ zaprzeczania tym zbrodniom na prawa człowieka i wolności ofiar oraz czy oskarżenie i potencjalne ściganie negacjonistów ogranicza ich wolność wypowiedzi? Metody badawcze obejmują analizę i syntezę, indukcję i dedukcję, a także podejście normatywne i dogmatyczne. W konkluzjach autor podsumowuje rozważania na temat wpływu przetwarzania spraw dotyczących zaprzeczania ludobójstwu na wolność wypowiedzi gwarantowaną przez art. 10 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

ATLAGIĆ Marko, MARTINOVIĆ Aleksandar (2021), Masakr u Srebrenici 1995. godine je najveći trijumf propagande, „Baština“. DOI: 10.5937/bastina31-34114

BASAK Ertür (2019), Law of Denial. Law and Critique, „Birkbeck Institutional Research Online“, vol. 30, no. 1.

BRNABIĆ: „Ratni zločin se desio, ali nije bio genocid“ (2024), https://avaz.ba/vijesti/region/904626/brnabic-ratni-zlocin-se-desio-ali-nije-bio-genocid (04.05.2024).

BURSAĆ Dragan (2020), Lešinarsko kolo: Srebrenice, tako si mi mila, dabogda se ponovila!, „AlJazeera“, https://balkans.aljazeera.net/opinions/2020/1/3/lesinarsko-kolo-srebrenice-tako-si-mi-mila-dabogda-se-ponovila (03.01.2020).

CRNA GORA: Smijenjen minister koji negira genocide u Srebrenici (2021), https://vijesti.hrt.hr/svijet/crna-gora-smijenjen-ministar-koji-negira-genocid-u-srebrenici-2117393 (17.06.2021).

ČEKIĆ Smail (2018), Genocid u Republici Bosni i Hercegovini 1992-1995, „Pregled“, vol. LIX, no. 1.

DE VLAMING Frederiek, CLARK Kate (2014), War Reparations in Bosnia and Herzegovina: Individual Stories and Collective Interests, in: Dubravka Zarkov, Marlies Glasius (eds), Narratives of Justice in and Out of the Courtroom: Former Yugoslavia and Beyond, Springer.

DIMITRIJEVIĆ Vojin, HADŽI–VIDANOVIĆ Vidan, JOVANOVIĆ Ivan, MARKOVIĆ Žarko, MILANOVIĆ Marko (2013), Haške nedoumice: Poznato i nepoznato o Međunarodnom krivičnom tribunalu za bivšu Jugoslaviju (drugo izdanje), Beograd.

DODIK PORUČIO "ne možemo dijeliti ni zrak". Evo šta na to kažu građani Banjaluke, Istočnog Sarajeva i Sarajeva (2024), https://n1info.ba/vijesti/dodik-porucio-ne-mozemo-dijeliti-ni-zrak-evo-sta-na-to-kazu-gradjani-banjaluke-istocnog-sarajeva-i-sarajeva/?comments (24.04.2024).

DOSAD NAJDRSKIJI ISTUP LIDERA BOSANSKIH SRBA: U Srebrenici nitko nije ubijen! Sve što je stradalo, stradalo je izvan (2024), „Slobodna Dalmacija“, https://slobodnadalmacija.hr/vijesti/regija/dosad-najdrskiji-istup-lidera-bosanskih-srba-u-srebrenici-nitko-nije-ubijen-sve-sto-je-stradalo-stradalo-je-izvan-1392698 (30.05.2024).

DVIJE OPTUŽNICE ZA TRI GODINE, a krivičnih prijava više od stotinu (2024), https://www.federalna.ba/dvije-optuznice-za-tri-godine-a-krivicnih-prijava-vise-od-stotinu-zakon-nije-dovoljan-qvwcz (29.02.2024).

DŽANANOVIĆ Muamer, MEHMEDOVIĆ Adem, VUČIĆ Nikola, IKANOVIĆ Edin (2023), Srebrenica Genocide Denial Report 2023, Srebrenica Memorial Center, Srebrenica.

EUROPEAN PARLIAMENT (2015), European Parliament resolution of 9 July 2015 on the Srebrenica Commemoration (2015/2747(RSP)), OJ C 265, 11.08.2017.

EF: KAVAZOVIĆ: Negiranjem genocida žrtve se svjesno ubijaju po drugi put (2020), https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/ef-kavazovic-negiranjem-genocida-zrtve-se-svjesno-ubijaju-po-drugi-put/382711 (08.07.2020).

GREBO Lamija (2023), Kako su tužioci odbacili 27 prijava za negiranje genocida i veličanje zločinaca, „Detektor“, https://detektor.ba/2023/02/22/kako-su-tuzioci-odbacili-27-prijava-za-negiranje-genocida-i-velicanje-zlocinaca/ (22.02.2023).

GURDA Vedad (2020), Sporazumi o priznanju krivnje za ratne zločine u Bosni i Hercegovini: između pokajanja i konsenzualne pravde, „Zbornik radova Pravnog fakulteta u Tuzli“, no. 1-2.

GURDA Vedad, MAHMUTOVIĆ Dževad, IVELJIĆ Maja (2021a), War Crimes Prosecution in Your Own Yard: Some Indicators of the Fifteen-Year Work of the War Crimes Chamber of the Court of Bosnia and Herzegovina, „Monumenta Srebrenica“, vol. 10.

GURDA Vedad, MAHMUTOVIĆ Dževad, IVELJIĆ Maja (2021b), Postdejtonsko traganje za pravdom: Suđenja za ratne zločine u Bosni i Hercegovini pred nadležnim sudovima, „Historijski pogledi“, no. 6.

GURDA Vedad (2022), Chronology of the Trial of Ratko Mladić for Genocide in Srebrenica and Other Crimes Before the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, „Monumenta Srebrenica“, vol. 11.

HALILOVICH Hariz (2017), Globalization and Genocide, in: Ali Farazmand (ed.), Global Public Administration, Public Policy, and Governance, Springer, New York.

HASANOVIĆ Faris (2021), Govor mržnje i negiranje genocida u kontekstu slobode izražavanja – Međunarodnopravni okvir i relevantne odredbe krivičnog zakonodavstva u Bosni i Hercegovini, „Zbornik radova Pravnog fakulteta u Tuzli“, vol. VII, no. 2. DOI: 10.51558/2712-1178.2021.7.2.20

HELEZ: Dodik je opsovao genocid u Srebrenici, Ademović je napustio sastanak (2023), https://nap.ba/post/797934/helez-dodik-je-opsovao-genocid-u-srebrenici-ademovic-je-napustio-sastanak (30.06.2023).

HERCEG PAKŠIĆ Barbara (2017), Tvorba novih standarda u slučajevima teških oblika govora mržnje: Negiranje genocida pred europskim sudom za ljudska prava, „Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu“, vol. 67, no. 2.

HODŽIĆ Edin, MEHMEDOVIĆ Amra (2014), Krivična djela počinjena iz mržnje: Izazovi reguliranja i procesuiranja u BiH, Analitika – Centar za društvena istraživanja, Sarajevo.

HR’S DECISION on Enacting the Law on Amendment to the Criminal Code of Bosnia and Herzegovina (2021), n 26/21, 23 July 2021, https://www.ohr.int/hrs-decision-on-enacting-the-law-on-amendment-to-the-criminal-code-of-bosnia-and-herzegovina/ (23.07.2021).

HUSARIĆ OMEROVIĆ Azra (2024), Zašto su nekažnjiva najmanje 23 negiranja genocida Milorada Dodika, „Detektor“, https://detektor.ba/2024/05/23/zasto-je-nekaznjivo-najmanje-23-negiranja-genocida-milorada-dodika/ (23.05.2024).

HUSEINOVIĆ Samir (2023), Napadi na povratnike u RS-u ugrožavaju opću sigurnost, „Deutsche Welle“, https://www.dw.com/hr/napadi-na-povratnike-u-rs-u-ugro%C5%BEavaju-op%C4%87u-sigurnost/a-66766863 (10.09.2023).

ICMP (2022), ICMP i genocid u Srebrenici, International Commission on Missing Persons, https://www.icmp.int/wp-content/uploads/2020/07/ICMP-srebrenica-leaflet-BCS-2022-web.pdf (30.12.2022).

IŠERIĆ Harun, MUFTIĆ Nasir, HERENDA Tahir (2022), Inkriminacija negiranja genocida u BiH: između bh. politike i slobode izražavanja, Inicijativa mladih za ljudska prava u BiH (YIHR BiH), Sarajevo.

JUDGMENT OF GRAND CHAMBER (2015) in case Perinçek v. Switzerland (Application no. 27510/08), 15 October 2015.

JUDGEMENT OF THE TRIAL CHAMBER OF ICTY (2003) in case Prosecutor v. Stanislav Galić, 5 December 2003.

JUDGEMENT OF THE APPEALS CHAMBER (2023) in case Prosecutor v. Jovica Stanišić and Franko Simatović, 31 May 2023 (case no. MICT-15-96-A).

KAHROVIĆ Samir (2009), Tuzla šokirana Dodikovim izjavama, „Deutsche Welle“, https://www.dw.com/sr/tuzla-%C5%A1okirana-dodikovim-izjavama/a-4696252 (16.09.2009).

KARAN OPET NEGIRAO GENOCID: U Srebrenici je poginulo 2.650 Srba, a Bošnjaka najviše 2000 (2024), https://cazin.ba/karan-opet-negirao-genocid-u-srebrenici-je-poginulo-2-650-srba-a-bosnjaka-najvise-2000/ (06.06.2024).

KARČIĆ Fikret (2007), Krivično-pravna zabrana poricanja genocida: komparativna perspektiva, „Godišnjak Pravnog fakulteta u Sarajevu“, no. 50.

KARČIĆ Hikmet (2015), Genocid nad Bošnjacima i njemačko pravosuđe: univerzalna jurisdikcija za genocid, Godišnjak Bošnjačke zajednice kulture „Preporod“, no. 1.

KARČIĆ Hikmet (2021), Srebrenica Genocide Denial: From Dodik to TikTok in: Sead Turčalo, Hikmet Karčić (eds), Bosnian Genocide Denial and Triumphalism: Origins, Impact and Prevention, Sarajevo.

KAROVIĆ Merisa (2013), Masakr na Markalama, 5. februara 1994., „Pregled“, no. 1.

KAROVIĆ BABIĆ Merisa (2023), Zločin na tuzlanskoj Kapiji: Historijske činjenice, reakcije i negiranje odgovornosti, „Historijski pogledi“, vol. VI, no. 9.

KLAMBER Mark (2009), International Criminal Law in Swedish Courts: The Principle of Legality in the Arklöv Case, „International Criminal Law Review“, vol. 9, no. 2.

KOVAČEVIĆ Vladimir (2024), Dodik negirao Markale i presude Karadžiću i Mladiću, muslimanima poručio da je bolje da ostanu kući, „Detektor“, https://detektor.ba/2024/04/03/dodik-negirao-markale-i-presude-karadzicu-i-mladicu-muslimanima-porucio-da-je-bolje-da-ostanu-kuci/ (03.04.2024).

MEHMEDOVIĆ Adem, ŠAKIĆ Kadira, IKANOVIĆ Edin, VUČIĆ Nikola (2022), Srebrenica Genocide Denial Report 2022, Srebrenica Memorial Center, Srebrenica.

MEMIŠEVIĆ Ehlimana (2015), Krivičnopravna zabrana poricanja genocida – dozvoljeno ograničavanje slobode izražavanja?, „Godišnjak Pravnog fakulteta u Sarajevu“, no. 58.

NASTEVSKI Aleksandar (2023), Mapa srpske sramote: Svih 308 lokacija na kojima se nalaze murali Ratka Mladića po gradovima, https://nova.rs/vesti/drustvo/spisak-lokacije-murala-ratka-mladica/ (14.03.2023).

NA POZIV ALEKSANDRA VULINA: Studentice koje su veličale Ratka Mladića studij nastavljaju u Beogradu (2023), https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/na-poziv-aleksandra-vulina-studentice-koje-su-velicale-ratka-mladica-studij-nastavljaju-u-beogradu/504737 (15.07.2023).

NEŠIĆ SRAMOTNO ismijavao žrtve genocida u Srebrenici (2024), https://etto.ba/clanak/ne%C5%A1i%C4%87-sramotno-ismijavao-%C5%BErtve-genocida-u-srebrenici (22.05.2024).

NURKIĆ Benjamin (2021), “Inzkov zakon” i ograničenje slobode izražavanja – Da li je “zakonodavac” otišao predaleko? „Zbornik radova Pravnog fakulteta u Tuzli“, vol. VII, no. 1.

OVČINA Amila (2023), Iz Policijske uprave Zvornik za „Avaz“: Mladića iz Bratunca su napala tri maloljetnika, https://avaz.ba/vijesti/crna-hronika/840016/iz-policijske-uprave-zvornik-za-avaz-mladica-iz-bratunca-su-napala-tri-maloljetnika (28.06.2023).

PERVIZ Izet (2021), ZaЕЎto nema suД‘enja za zloДЌine u VogoЕЎД‡i, https://stav.ba/vijest/zasto-nema-sudenja-za-zlocine-u-vogosci/22498 (21.12.2021).

PRUITT William (2017), Understanding Genocide Denial Legislation: A Comparative Analysis, “International Journal of Criminal Justice Sciences”, vol. 12, no. 2.

PREDSTAVNIK SRBA U MAKEDONIJI genocid u Srebrenici nazvao „nekrofilskim diznilendom“, dobio je prijavu (2024), https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/bih/predstavnik-srba-u-makedoniji-genocid-u-srebrenici-nazvao-nekrofilskim-diznilendom-dobio-je-prijavu-948108 (20.04.2024).

PREMIJERKA SRBIJE: Haški tribunal nije objektivno procesuirao ratne zločine, uglavnom se sudilo Srbima (2017), https://www.source.ba/clanak/Region/451616/Premijerka-Srbije--Haski-tribunal-nije-objektivno-procesuirao-ratne-zlocine-uglavnom-se-sudilo-Srbima (02.11.2017).

PODRŽAVAJU GA ŠIRE MASE DŽANANOVIĆ: Negiranje genocida postalo je duboko ukorijenjeno u ključnim institucijama RS-a i u Srbije (2023), https://nap.ba/qpost/240792/PODRAVAJU-GA-IRE-MASE-Dananovi-Negiranje-genocida-postalo-je-duboko-ukorijenjeno-u-kljunim-institucijama-Rs-ai-u-Srbiji (28.05.2023).

RADIO SARAJEVO (2024), Podignuta optužnica protiv policajaca iz Osmaka koji su u stanici pretukli dječaka Ajdina (14), https://radiosarajevo.ba/vijesti/bosna-i-hercegovina/podignuta-optuznica-protiv-policajaca-iz-osmaka-koji-su-u-stanici-pretukli-djecaka-ajdina-14/531421 (02.02.2024).

SIMIC Olivera (2024), “Celebrating” Srebrenica Genocide: Impunity and Indoctrination as Contributing Factors to the Glorification of Mass Atrocities, „Journal of Genocide Research“, February 2024. DOI: 10.1080/14623528.2024.2308326

SKANDAL KOJI JE ZGROZIO BIH: Cijelo vodstvo kluba smijenjeno zbog degutantnog ispada navijača (2016), https://net.hr/sport/nogomet/degutantna-poruka-cijelo-vodstvo-kluba-smijenjeno-zbog-skandiranja-koje-je-zgrozilo-bih-7a9802f6-b1cd-11eb-b5a3-0242ac150024 (28.12.2016).

SKANDALOZNO: Pribojski policajci se opijali i veselili uz „Srebrenice tako si mi mila, dabogda se tri put ponovila...“ (2022), https://avaz.ba/vijesti/bih/707524/skandalozno-pribojski-policajci-se-opijali-i-veselili-uz-srebrenice-tako-si-mi-mila-dabogda-se-tri-put-ponovila (02.01.2022).

SOFTIĆ Sakib (2020), Some Legal Issues in the Dispute Between Bosnia and Herzegovina and Serbia for Violating the Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide, „Monumenta Srebrenica“, vol. 9.

SPAIĆ Igor (2022), Gideon Greif tells Haaretz 8,000 were killed in Srebrenica, https://n1info.ba/english/news/gideon-greif-tells-haaretz-8000-were-killed-in-srebrenica/ (19.01.2022).

SWISS POLITICIAN cleared of racial discrimination charges (2018), https://www.swissinfo.ch/eng/srebrenica-massacre_swiss-politician-cleared-of-racial-discrimination-charges/44645500 (27.12.2018).

ŠUNJIĆ Vanja (2022), Šta znači uzvik Nož žica Srebrenica?, https://www.mreza-mira.net/vijesti/clanci/sta-znaci-uzvik-noz-zica-srebrenica/ (24.11.2022).

TACAR Pulat (2014), Perinçek v. Switzerland Judgement of The European Court of Human Rights, „Review of Armenian Studies“, no. 29.

THE COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION (2008), Council Framework Decision 2008/913/JHA of 28 November 2008 on combating certain forms and expressions of racism and xenophobia by means of criminal law, OJ L 328, 6.12.2008.

THUS Valeria (2015), Armenian Genocide: Perinçek Case - Does The European Court of Human Rights Embody a New Form of Denial Based on Trivialisation?, paper in “Genocidios y Derechos Humanos, a cien años del Genocidio Armenio”, Genocide International Congress, Faculty of Law, University of Buenos Aires, August 2015.

TOKAČA Mirsad (ed.) (2012), The Bosnian Book of the Dead: Human Losses in Bosnia and Herzegovini 1991-1995, Istraživačko dokumentacioni centar, Sarajevo.

TUŽITELJSTVO BIH RADI na prijavi protiv hrvatskog predsjednika Milanovića (2022), https://www.slobodnaevropa.org/a/milanovi%C4%87a-istrazuju-bih-zbog-negiranja-genocida/32119251.html (07.11.2022).

U SRCU SANDŽAKA: Veličali Ratka Mladića, uzvikivali „Nož, žica, Srebrenica“, pa dobili batine (2023), https://faktor.ba/sport/fudbal/u-srcu-sandzaka-velicali-ratka-mladica-uzvikivali-noz-zica-srebrenica-pa-dobili-batine/169017 (10.11.2023).

UKLONJENA PLOČA sa imenom Radovana Karadžića na Palama (2020), https://ba.voanews.com/a/bih-radovan-karadzic-ploca-studentski-dom-pale/5694585.html (10.12.2020).

VLASTI SRBIJE zabranile oglašavanje robe sa natpisom 'nož, žica' (2021), https://balkans.aljazeera.net/news/balkan/2021/1/15/vlasti-srbije-zabranile-oglasavanje-robe-s-natpisom-noz-zica (15.01.2021).

VOORHOOF Dirk (2016), European Court of Human Rights: Perinçek v. Switzerland, European Audiovisual Opservatory, IRIS 2016-1:1/1, https://merlin.obs.coe.int/article/7434 (20.12.2016).

VUČIĆ: U SREBRENICI SE DESIO STRAVIČAN ZLOČIN, ali oni neće pijetet za žrtvu, već pravnu formu (2019), https://www.oslobodjenje.ba/vijesti/region/vucic-u-srebrenici-se-desio-stravican-zlocin-ali-oni-nece-pijetet-za-zrtve-vec-pravnu-formu-473571 (15.07.2019).

VULIN PORUČIO STANU: Genocida u Srebrenici nije bilo i Srbi nisu narod genocida, pa koliko god da prijetite i kažnjavate (2024), https://borba.me/vulin-porucio-stanu-genocida-u-srebrenici-nije-bilo-i-srbi-nisu-narod-genocida-pa-koliko-god-da-prijetite-i-kaznjavate/ (14.06.2024).

UNITED NATIONS (WWW), International Residual Mechanism for Criminal Tribunals: MLADIĆ, Ratko (MICT-13-56), https://www.irmct.org/en/cases/mict-13-56 (29.05.2024).

WOJCIK Malwina (2020), Navigating the Hierarchy of Memories: The ECtHR Judgment in Perinçek v Switzerland, „The King’s Student Law Review“, vol. XI, issue 1.

ZWIERZCHOWSKI Jan, TABEAU Ewa (2010), The 1992-95 War in Bosnia and Herzegovina: Census-Based Multiple System Estimation of Casualties’ Undercount, Conference Paper for the International Research Workshop on ‘The Global Costs of Conflict’ The Households in Conflict Network (HiCN) and The German Institute for Economic Research (DIW Berlin), 1-2 February 2010,Berlin.

EUROPEAN CONVENTION ON HUMAN RIGHTS (1950), signed in Rome on 4 November 1950, as amended by Protocols Nos. 11, 14 and 15, supplemented by Protocols Nos. 1, 4, 6, 7, 12, 13 and 16, https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ENG (5.09.2024).

Podobne publikacje