Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Europejski

Polityka Unii Europejskiej wobec strategicznych działań prawnych zmierzających do stłumienia debaty publicznej (SLAPP) w mediach

2025, Numer 3

Marta Jas-Koziarkiewicz

0000-0003-1080-7724

Univetsity of Warsaw (Warsaw, Poland)

University of Warsaw (Warsaw, Poland), Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych

DOI

10.31338/1641-2478pe.3.25.1

Data publikacji

28.11.2025

Data otrzymania

20.09.2025

Data akceptacji

31.10.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

nauki o komunikacji społecznej i mediach

Język publikacji

Polski, Angielski

Pliki do pobrania

PDF 308 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:59

Liczba pobrań:32

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Wolność wypowiedzi jest wartością Unii Europejskiej wymagającą szczególnej ochrony w związku z pojawianiem się kolejnych zagrożeń. Jednymi z nich są pozwy związane z działaniami zmierzającymi do stłumienia debaty publicznej (SLAPP). Celem artykułu jest zaprezentowanie polityki Unii Europejskiej wobec SLAPP (ang. Strategic Lawsuits Against Public Participation). Poszukiwano przy tym odpowiedzi na następujące pytania badawcze: (1) w jakim zakresie SLAPP ogranicza wolność wypowiedzi i debatę publiczną? (2) jak kształtuje się polityka UE w zakresie ograniczenia i przeciwdziałania pozwom SLAPP? Analiza bazuje na przeglądzie literatury przedmiotu oraz oficjalnych aktów prawnych i dokumentów UE. W badaniu wskazano cele, podmioty i instrumenty realizacji polityki UE. W toku analizy ustalono, że głównym celem polityki UE wobec SLAPP jest przeciwdziałanie występowaniu tego rodzaju pozwów oraz ochrona pozwanych. Stosowane są przy tym zróżnicowane instrumenty, spośród których najważniejszym pozostają regulacje prawne. Istotne znaczenie mają również mechanizmy finansowe, a w przyszłości monitoring. Unia Europejska realizuje politykę wobec SLAPP we współpracy z państwami członkowskimi, przy istotnym zaangażowaniu organizacji pozarządowych. Największym ograniczeniem w walce ze SLAPP jest fakt, że polityka UE odnosi się do SLAPP o charakterze transgranicznym, a samo zjawisko najczęściej występuje na poziomie krajowym.

Słowa kluczowe:

Bibliografia

ALLABY Elaine (2019), After journalist’s murder, efforts to combat SLAPP in Europe, “Columbia Journalism Review”, https://www.cjr.org/analysis/slapp-daphne-caruana-galizia-malta.php (24.04.2019).

BAYER Judith, BÁRD Petra, VOSYLIUTE Lina, LUK Ngo Chun (2021), Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPP) in the European Union. A comparative study, Eu-Citzen: Academic Network on European Citizenship Rights, DOI: 10.2139/ssrn.4092013

BORG-BARTHET Justin, FARRINGTON Francesca (2023), Otwarte sprawy SLAPP w 2022 i 2023 r. Występowanie strategicznych powództw zmierzających do stłumienia debaty publicznej i reakcje regulacyjne w Unii Europejskiej, Parlament Europejski, https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2023/756468/IPOL_STU(2023)756468_PL.pdf (30.11.2023).

BUSINESS AND HUMAN RIGHTS RESOURCE CENTRE (2021), SLAPPed but not silenced: Defending Human Rights in the Face of Legal Risk”, https://media.business-humanrights.org/media/documents/2021_SLAPPs_Briefing_EN_v657.pdf (30.06.2021).

CANAN Penelope, PRING George W. (1988a), Studying Strategic Lawsuits against Public Participation: Mixing Quantitative and Qualitative Approaches, „Law & Society Review”, vol. 22, issue 2. DOI: 10.2307/3053441

CANAN Penelope, PRING George W. (1988b), Strategic Lawsuits against Public Participation, „Social Problems”, vol. 35, no. 5. DOI: 10.2307/800612

CASTAGNO Davide (2025), Strategic Lawsuits Against Public Participation (SLAPPs) and Forum Shopping in the Digital and Social Media Era. A Comparison of U.S. and EU Anti-SLAPPs Procedural Remedies, „Juridicum”, 16.01.2025.

CIVIL LIBERTIES UNION FOR EUROPE (2024), Liberties Media Freedom Report 2024, https://www.liberties.eu/f/flccsm (30.04.2024).

COALITION AGAINST SLAPPS IN EUROPE (2022), Shutting Out Criticism: How SLAPPs Threaten European Democracy, A Report by CASE, March 2022, https://www.the-case.eu/wp-content/uploads/2023/04/CASEreportSLAPPsEurope.pdf (31.03.2022).

COALITION AGAINST SLAPPS IN EUROPE (2024), A 2024 Report on SLAPPs in Europe: Mapping Trends and Cases, 3rd edition, https://www.the-case.eu/wp-content/uploads/2024/12/CASE-2024-Report-Final.pdf (31.12.2024).

COALITION AGAINST SLAPPS IN EUROPE (WWW), https://www.the-case.eu/about/ (10.08.2025).

COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT (2022), Analytical supporting document accompanying a Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on protecting persons who engage in public participation from manifestly unfounded or abusive court proceedings ("Strategic lawsuits against public participation") and a Commission Recommendation on protecting journalists and human rights defenders who engage in public participation from manifestly unfounded or abusive court proceedings (“Strategic lawsuits against public participation"), SWD(2022) 117 final, Brussels, 27.04.2022.

COMMISSION STAFF WORKING DOCUMENT (2025) on the follow-up to the Commission Recommendation (EU) 2022/758 of 27 April 2022 on protecting journalists and human rights defenders who engage in public participation from manifestly unfounded or abusive court proceedings (‘Strategic lawsuits against public participation’), SWD(2024) 292 final, Brussels, 20.12.2024.

DEFAMATION LAWSUIT against Investigative Website Bivol (2022), Bulgaria, No. 55/2022, https://fom.coe.int/en/alerte/detail/107637040 (22.06.2022).

DEL MONTE Micaela, FAUCHEUX Titouan (2024), Protection of journalists in the European Union, European Parliament.

DYREKTYWA 2024/1069 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ochrony osób, które angażują się w debatę publiczną, przed oczywiście bezzasadnymi roszczeniami lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi („strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej”), Dz.U. UE L 2024/1069 z 16.04.2024.

EKPC (1993), Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Dz.U. 1993, nr 61, poz. 287.

EUROPEAN CENTRE FOR PRESS AND MEDIA FREEDOM (WWW), https://www.ecpmf.eu/about/ (10.08.2025).

EUROPEAN COMMISSION (2020), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2020 Rule of Law Report – The rule of law situation in the European Union, COM(2020) 580 final, Brussels, 30.09.2020.

EUROPEAN COMMISSION (2021), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2021 Rule of Law Report – The rule of law situation in the European Union, COM(2021) 700 final, Brussels, 20.07.2021.

EUROPEAN COMMISSION (2022), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2022 Rule of Law Report – The rule of law situation in the European Union, COM(2022) 500 final, Luxembourg, 13.07.2022.

EUROPEAN COMMISSION (2023), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2023 Rule of Law Report – The rule of law situation in the European Union, COM(2023) 800 final, Brussels, 5.07.2023.

EUROPEAN COMMISSION (2024a), Communication from the Commission to the European Parliament, the Council, the Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: 2024 Rule of Law Report – The rule of law situation in the European Union, COM(2024) 800 final, Brussels, 24.07.2024.

EUROPEAN COMMISSION (2024b), Study on putting in practice by Member States of the recommendation on the protection, safety and empowerment of journalists – Final report, Publications Office of the European Union, Luxembourg. DOI: 10.2759/205635

EUROPEAN COMMISSION EXPERT GROUP AGAINST SLAPP (2024), Meeting of 23 February 2024 – Minutes, https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/meetings/consult?lang=en&meetingId=52956&fromExpertGroups=3746 (23.02.2024).

HARTZLER Shannon (2007), Protecting Informed Public Participation: Anti-Slapp Law and the Media Defendant, „Valparaiso University Law Review”, vol. 41.

JASKIERNIA Alicja (2018), Monitoring wolności mediów w Europie, Warszawa.

JASKIERNIA Alicja (2023), Europejski akt o wolności mediów w kontekście aktywności Unii Europejskiej na rzecz poprawy jakości demokracji, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego”, nr 3.

KARTA PRAW PODSTAWOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ (2007), Dz.U. UE C 303 z 14.12.2007.

KOMISJA EUROPEJSKA (2020), Komunikat Komisji w sprawie europejskiego planu działania na rzecz demokracji, COM(2020)790 final, Bruksela, 3.12.2020.

KOMISJA EUROPEJSKA (2022), Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie, COM(2022) 28 final, Bruksela, 26.01.2022.

MAŃKO Rafał (2024), Strategic lawsuits against public participation (SLAPPs), European Parliamentary Research Service.

MEDIA FREEDOM RAPID RESPONSE (2024), Mapping Media Freedom Monitoring Report 2024, Leipzig.

MILEWSKA Paulina, NOWICKA Zuzanna, SIEMASZKO Konrad (2024), SLAPP. Strategiczne działania prawne zmierzające do stłumienia debaty publicznej – wybrane elementy praktyki i orzecznictwa polskich sądów w sprawach dziennikarskich, Warszawa.

MRVOVÁ Iva, TURČEK Martin (2018), In the heart of Europe: The murder of the Slovak journalist Ján Kuciak, „Südosteuropa Mitteilungen”, nr 4.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2019), Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 18 grudnia 2019 r. w sprawie praworządności na Malcie po ujawnieniu najnowszych informacji w sprawie morderstwa Daphne Caruany Galizii, Dz.U. UE C 255 z 29.06.2021.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2020), Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 25 listopada 2020 r. w sprawie wzmocnienia wolności mediów: ochrona dziennikarzy w Europie, nawoływanie do nienawiści, dezinformacja i rola platform (2020/2009(INI)), Dz.U. UE C 425 z 20.10.2021.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2021), Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 28 marca 2019 r. w sprawie stanu praworządności i zwalczania korupcji w UE, a zwłaszcza na Malcie i na Słowacji (2018/2965(RSP)), Dz.U. UE C 108 z 26.03.2021.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2022), Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 11 listopada 2021 r. w sprawie wzmocnienia demokracji oraz wolności i pluralizmu mediów w UE - niewłaściwe wykorzystywanie postępowań cywilnych i karnych do uciszania dziennikarzy, organizacji pozarządowych i społeczeństwa obywatelskiego (2021/2036(INI)), Dz.U. UE C 205 z 20.05.2022.

PECH Laurent (2021), The concept of chilling effect Its untapped potential to better protect democracy, the rule of law, and fundamental rights in the EU, Open Society European Policy Institute, Brussels.

PRING George W. (1989), SLAPPs: Strategic Lawsuits Against Public Participation, „Pace Environmental Law Review”, vol. 7, no. 1.

PRING George W., CANAN Penelope (1996), SLAPPs: Getting Sued for Speaking Out, Temple University Press.

PROTECTDEFENDERS.EU (WWW), https://protectdefenders.eu/about-us/#who (10.08.2025).

RECOMMENDATION CM/REC(2024)2 of the Committee of Ministers to member States on countering the use of strategic lawsuits against public participation (SLAPPs), Adopted by the Committee of Ministers on 5 April 2024 at the 1494th meeting of the Ministers' Deputies, https://rm.coe.int/0900001680af2805 (5.04.2024).

REGISTER OF COMMISSION EXPERT GROUPS AND OTHER SIMILAR ENTITIES (WWW), Expert Group Against SLAPP, https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/expert-groups/consult?lang=en&do=groupDetail.groupDetail&groupID=3746 (10.08.2025).

ROZPORZĄDZENIE 2021/692 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program „Obywatele, równość, prawa i wartości” oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1381/2013 i rozporządzenie Rady (UE) nr 390/2014, Dz.U. UE L 156 z 5.05.2021.

ROZPORZĄDZENIE 2024/1083 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ustanowienia wspólnych ram dla usług medialnych na rynku wewnętrznym i zmiany dyrektywy 2010/13/UE (europejski akt o wolności mediów) (Tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. UE L, 2024/1083, z 17.04.2024.

STASIAK-JAZUKIEWICZ Ewa (2005), Polityka medialna Unii Europejskiej, Warszawa.

TUE, Traktat o Unii Europejskiej, Dz. Urz. UE C 202 z 07.06.2016.

VON DER LEYEN Ursula (2021), Orędzie o stanie Unii z 2021 r. wygłoszone przez przewodniczącą Ursulę von der Leyen, Strasburg, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/pl/speech_21_4701/SPEECH_21_4701_PL.pdf (15.09.2021).

VON DER LEYEN Ursula (2024), Wybór Europy. Wytyczne polityczne na następną kadencję komisji europejskiej 2024−2029, Strasburg, https://commission.europa.eu/document/download/e6cd4328-673c-4e7a-8683-f63ffb2cf648_pl?filename=Political%20Guidelines%202024-2029_PL.pdf (18.07.2024).

WYROK ETPC (1991) z 23 maja 1991 r. w sprawie Oberschlick przeciwko Austrii, skarga nr 11662/85.

WYROK ETPC (1999) z 25 listopada 1999 r. w sprawie Nilsen i Johnsen przeciwko Norwegii, skarga nr 23118/93.

WYROK ETPC (2008) z 8 października 2008 r. w sprawie Kita przeciwko Polsce, skarga nr 57659/00.

WYROK ETPC (2010) z 7 grudnia 2010 r. w sprawie Público – Comunicação Social, S.A. and Others p. Portugal, skarga nr 12164/06.

WYROK ETPC (2016) z 23 czerwca 2016 r. w sprawie Baka przeciwko Węgrom, skarga nr 20261/12.

WYROK ETPC (2017a) z 27 czerwca 2017 r. w sprawie Satakunnan Markkinapörssi Oy i Satamedia Oy przeciwko Finlandii, skarga nr 931/13.

WYROK ETPC (2017b) z 15 lipca 2017 r. w sprawie Independent Newspapers (Ireland) Limited p. Ireland, skarga nr 28199/15.

WYROK ETPC (2022) z 15 czerwca 2022 roku w sprawie OOO Memo p. Rosji, skarga nr 840/10.

ZALECENIE KOMISJI 2021/6650 z dnia 16.9.2021 r. w sprawie zapewnienia ochrony i bezpieczeństwa dziennikarzom i innym pracownikom sektora mediów oraz wzmocnienia ich pozycji w Unii Europejskiej, C(2021) 6650 final, Bruksela.

ZALECENIE KOMISJI 2022/758 z dnia 27 kwietnia 2022 r. w sprawie ochrony dziennikarzy i obrońców praw człowieka, którzy angażują się w debatę publiczną, przed ewidentnie bezpodstawnymi lub stanowiącymi nadużycie postępowaniami sądowymi („strategiczne powództwa zmierzające do stłumienia debaty publicznej”), Dz.U. UE L 138 z 17.05.2022.

Podobne publikacje