pl
Oryginalny artykuł naukowy
Przegląd Europejski – European Studies Quarterly

Społeczne tło rozwoju zrównoważonego uniwersytetu: kontekst doświadczeń państw niemieckiego obszaru językowego

2025, 2025, Numer 3

Krzysztof Szewior

0000-0003-2455-553X

University of Warsaw (Warsaw, Poland)

Uniwersity of Warsaw (Warsaw, Poland)

DOI

10.31338/1641-2478pe.3.25.14

Data publikacji

28.11.2025

Data otrzymania

30.01.2025

Data akceptacji

30.09.2025

Model publikowania

open access

Rodzaj licencji

CC BY 4.0 Int.

Dziedzina

Dziedzina nauk społecznych

Dyscyplina

nauki o polityce i administracji, nauki o zarządzaniu i jakości, pedagogika

Język publikacji

Angielski, Polski

Pliki do pobrania

PDF 294 KB

Artykuł

Liczba wyświetleń:31

Liczba pobrań:31

Cytowania Crossref:0

Wynik Altmetric:0

Abstrakt

Zrównoważony rozwój w Europie jest obok bezpieczeństwa i odporności wartością i celem polityki. Wyraża wrażliwość społeczną, gdyż zwraca uwagę na problemy ekologiczne. Promowany przez ONZ i UE, bierze pod uwagę również instytucje edukacyjne. Niniejszy artykuł jest poświęcony transformacji systemowej i instytucjonalnej szkół wyższych w Europejskim Obszarze Edukacji. Celem badań jest poznanie specyfiki i kierunku ewolucji uniwersytetów w Austrii, Niemczech i Szwajcarii pod wpływem czynników społeczno-kulturowych, politycznych oraz zrównoważonego rozwoju oraz zaproponowanie rekomendacji mających służyć dalszemu rozwojowi akademii. Analiza sugeruje, że uczelnie zmieniają się od dekad ewolucyjnie i pod wpływem czynników społeczno-politycznych. Dziś dominującym wyzwaniem jest ekologizacja życia i społecznej świadomości. Uniwersytety mają do odegrania ważną rolę, ale należy im zapewnić autonomię badań i rozwoju. Dominującą metodę badawczą w artykule jest podejście systemowe i instytucjonalne, które na poziomie unijnym odnoszą się do UE i europejskiego modelu społecznego. Natomiast kontekst instytucjonalny uwidocznił się na dwa sposoby, tj. przez pryzmat szkół wyższych w państwach niemieckiego obszaru językowego oraz instytucjonalizacji unijnej polityki zrównoważonego rozwoju na szczeblu akademickim.

Słowa kluczowe:

zrównoważony rozwój,uniwersytet zrównoważony,szkolnictwo wyższe,Unia Europejska,państwa niemieckiego obszaru językowego

Bibliografia

ADOMẞENT Maik, ALBRECHT Patric, BARTH Matthias, BURANDT Simon, FRANZ-BALSEN Angela, GODEMAN Jasmin, RIECKMANN Marco (2007), Sustainable University – eine Bestandaufnahme, Universität Lüneburg, Institut für Umweltkommunikation, NFU-Diskussionsbeiträge 34/07, Lüneburg.

ALVAREDO Facundo, CHANCEL Lucas, PIKETTY Thomas, SAEZ Emmanuel, ZUCMAN Gabriel (2017), Bericht zur weltweiten Ungleichheit. Kurzfassung 2018, Deutsche Fassung, Paris-Berlin.

ANIOŁ Włodzimierz, DUSZCZYK Maciej, ZAWADZKI Piotr W. (red.) (2011), Europa socjalna. Iluzja czy rzeczywistość, Warszawa.

BAUER Mara, RIECKMANN Marco, NIEDLICH Sebastian, BORMANN Inka (2024), Nachhaltigkeitsgovernance an Hochschulen, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

BOD Rens (2013), Historia humanistyki. Zapomniane nauki, Warszawa.

BUNDESMINISTERIUM FÜR BILDUNG, FAMILIEM, SENIOREN, FRAUEN UND JUGEND (WWW), Whole Institution Approach – der ganzheitliche BNE-Ansatz, https://www.bne-portal.de/bne/de/einstieg/bildungsbereiche/whole-institution-approach/whole-institution-approach.html (10.11.2024).

BURKE Peter (2016), Społeczna historia wiedzy, przeł. A. Kunicka, Warszawa.

DELAKOWITZ Bernd, BOBEK Ulrike, WILL Marcus, KLUTTIG Annekathrin, MÜLLER Joachim (2024), Nachhaltigkeit im Hochschulbetrieb – Wie kann das gelingen?, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

DEUTSCHE GESELLSCHAFT FÜR NACHHALTIGKEIT AN HOCHSCHULEN E.V. (WWW), https://www.dg-hochn.de (5.01.2025).

DICKEL Sascha, FRANZEN Martina (2015), Wissenschaft im digitalen Wandel: Demokratisierung von Wissensproduktion und Wissensrezeption?, Discussion Paper SP III 2015-601, März 2015, Wissenschaftszentrum Berlin für Sozialforschung gGmbH, https://bibliothek.wzb.eu/pdf/2015/iii15-601.pdf (31.03.2015).

EU SCIENCE HUB (2025), Open Education. What is open education?, https://ec.europa.eu/jrc/en/openeducation (13.01.2025).

EUROPEAN COMMISSION (2001), Green Paper: Promoting a European framework for Corporate Social Responsibility, DOC/01/9, Brussels, 18.07.2001.

EUROPEAN COMMISSION (2019), Reflection Paper Towards a Sustainable Europe by 2030, COM(2019)22 of 30 January 2019, Brussels, https://commission.europa.eu/document/download/3dab8f75-8c9d-4cf2-b215-d9098e69b654_en?filename=rp_sustainable_europe_30-01_en_web.pdf (30.01.2019).

EUROPEAN COMMISSION (WWW), European Education Area, https://education.ec.europa.eu/ (09.11.2024).

EUROPEAN COUNCIL (2019), A New Strategic Agenda for the EU 2019–2024, https://www.consilium.europa.eu/en/eu-strategic-agenda-2019-2024/ (21.06.2019).

EUROPEAN COUNCIL (2024), Strategic Agenda 2024–2029, https://www.consilium.europa.eu/media/yxrc05pz/sn02167en24_web.pdf (01.12.2024).

FABINEK (2024), Was ist der Whole Institution Approach?, https://www.bne-fachstelle.de/de/was-ist-der-whole-institution-approach (13.09.2024).

GIESENBAUER Bror, SCHMITT Claudia T. (2024), Vernetzung zu Nachhaltiger Entwicklung an Hochschulen: HOCH als Netzwerk und Kollaborationsplattform, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

HILGER Annaliesa (2022), Bildung für nachhaltige Entwicklung in der Hochschule mit 13 Merkmalen operationalisieren – ein Vorschlag, w: Georg Winterseel, Lukas Vaupel (red.), Hochschulbildung für nachhaltige Entwicklung. Praxisbeispiele und Reflexionsimpulse zur Weiterentwicklung des Bildungsangebotes an Hochschulen, Berlin.

HRK HOCHSCHULREKTORENKONFERENZ (2018), Für eine Kultur der Nachhaltigkeit. Empfehlung der 25. Mitgliederversammlung der HRK am 06. November 2018 in Lüneburg, Bonn, https://www.hrk.de/positionen/beschluss/detail/fuer-eine-kultur-der-nachhaltigkeit/ (30.11.2018).

JACKSON Stephen (2015), Quality Assurance in a diverse higher education system: the experience of the UK, w: Achim HOPBACH (red.), Qualitätssicherung zwischen Diversifizierung der Hochschulen und Vereinheitlichung von Standards, Wien.

KIRST Ev, SCHROTH Thilo, MEYER Stefanie (2024), Nachhaltigkeitsorientierung in der Forschung als hochschulumfassende Aufgabe, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

KOMISJA EUROPEJSKA (WWW), Priorytety Komisji na lata 2019–2024, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024_pl (9.11.2024).

KOMISJA EUROPEJSKA (2010), Komunikat Komisji: EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, KOM(2010) 2020, Bruksela, 3.03.2010.

KOMISJA EUROPEJSKA (2017), Europejski filar praw socjalnych, https://commission.europa.eu/system/files/2017-12/social-summit-european-pillar-social-rights-booklet_pl.pdf (31.12.2017).

KOMISJA EUROPEJSKA (2019), Zrównoważona Europa do 2030 r., https://commission.europa.eu/publications/sustainable-europe-2030_pl (30.01.2019).

KOMISJA EUROPEJSKA (2020), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej na lata 2021–2027. Nowe podejście do kształcenia i szkolenia w epoce cyfrowej, COM(2020) 624 final, Bruksela, 30.09.2020.

KOMISJA EUROPEJSKA (2021), Plan działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych, Luksemburg.

https://doi.org/10.2767/760138

LEUPHANA UNIVERSITÄT LÜNEBURG (2025), Nachhaltigkeit an der Leuphana, https://www.leuphana.de/universitaet/nachhaltig.html (30.09.2025),

MATUSIAK Krzysztof B., MATUSIAK Małgorzata (2007), Pojęcie i ekonomiczne znaczenie przedsiębiorczości akademickiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Ekonomiczne Problemy Usług”, nr 8.

NENTWICH Michael (1999), Cyberscience: Die Zukunft der Wissenschaft im Zeitalter der Informations- und Kommunikationstechnologien, „TA-Datenbank-Nachrichten“, Nr. 2, 8. Jg., Juli 1999, https://tatup.de/index.php/tatup/article/view/3894/7079 (31.07.1999).

NETZWERK HOCHSCHULE UND NACHHALTIGKEIT BAYERN (WWW), https://bne.unesco.de/bildung/bne-akteure/netzwerk-hochschule-und-nachhaltigkeit-bayern (24.09.2022).

NIELSEN Michael (2012), Reinventing Discovery. The New Era of Network Science, Princeton, NJ.

NÖLTING Benjamin (2024), Nachhaltigkeitstransfer an Hochschulen, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2000), Strategia Lizbońska: Zwiększenie konkurencyjności Europy, więcej lepszych miejsc pracy, https://www.europarl.europa.eu/highlights/pl/1001.html (02.04.2004).

POTTHAST Thomas, BELLINA Leonie, MÜLLER-CHRIST Georg, TEGELER Merle (2024), Bildung für Nachhaltige Entwicklung an Hochschulen, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin NÖlting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

PURSER Lewis (2020), Making European university studies more flexible: an overview of the rationale and some structural challenges, w: Jürgen Petersen (red.), Studienstrukturen flexibel gestalten. Herausforderung für Hochschulen und Qualitätssicherung, Wien.

RADA UNII EUROPEJSKIEJ (2022), Zalecenie Rady z dnia 16 czerwca 2022 r. w sprawie uczenia się na rzecz transformacji ekologicznej i zrównoważonego rozwoju (Tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. UE C 243/01 z 16.06.2022.

SCHMITT Claudia T., GIESENBAUER Bror, NÖLTING Benjamin, POTTHAST Thomas, RIECKMANN Marco (2024), Einleitung: Forschung zu Nachhaltigkeit an Hochschulen im HOCH-Verbund, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

STACHURSKA-SZCZESIAK Katarzyna (2019), Rozwój samopotrzymujący w polityce Unii Europejskiej wobec państw Maghrebu, Lublin.

STACHURSKA-SZCZESIAK Katarzyna (2021), Rozwój samopodtrzymujący. Ujęcia teoretyczne, Lublin.

SZEWIOR Krzysztof (2018), Uwarunkowania i doświadczenia społecznej odpowiedzialności uczelni w środowisku lokalnym w Polsce, „Myśl Ekonomiczna i Polityczna”, nr 1(60).

SZEWIOR Krzysztof (2019), Akredytacja w niemieckim szkolnictwie wyższym. Systemowe ujęcie zagadnienia, wyd. 2 poszerzone, Warszawa.

SZEWIOR Krzysztof (2021), Values and aims of the leading universities of the German-speaking countries, „Przegląd Europejski”, nr 3/2021.

https://doi.org/10.31338/1641-2478pe.3.21.13

SZEWIOR Krzysztof (2022), Uniwersytet (w) sieci, Warszawa.

THE WORLD BUSINESS COUNCIL for sustainable development (WWW), https://www.wbcsd.org (16.06.2025).

UNESCO (2014), UNESCO Roadmap zur Umsetzung des Weltaktionsprogramms „Bildung für nachhaltige Entwicklung“, https://www.bne-portal.de/bne/shareddocs/downloads/files/2015_roadmap_deutsch.pdf (16.12.2015).

UNESCO (2021), Bildung für nachhaltige Entwicklung. Eine Roadmap, Bonn, https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379488 (30.12.2021).

UNITED NATIONS (2015), 17 Goals to Transform Our World, https://www.un.org/sustainabledevelopment/ (5.08.2015).

UNIVERSITÄT ZÜRICH (2005), Verhaltenskodex Gender Policy. Von der Universitätsleitung am 11. August 2005 erlassen, UZH Publikation, https://www.uzh.ch/dam/jcr:ffffffff-a765-8184-ffff-ffffab3f94f1/UZH_VKGP_DE.pdf (31.01.2020).

UNIVERSITÄT ZÜRICH (WWW), Qualitätsmanagement Studium und Lehre, https://www.teaching.uzh.ch/de/coordinators/qmsl.html (12.09.2025).

UNIVERSITÉ DE GENÈVE (2015), Plan Stratégique 2015: UNIGE 2.025 L’Université de Genève à l’horizon 2025, https://www.unige.ch/rectorat/static/2015/Plan_Strat_2015.pdf (30.12.2015).

VOGT Markus, LÜTKE-SPATZ Laura, WEBER Christopf (2024), Auf dem Weg zu einem Nachhaltigkeitsverständnis im Kontext von Hochschulen, w: Marco Rieckmann, Bror Giesenbauer, Benjamin Nölting, Thomas Potthast, Claudia T. Schmitt (red.), Nachhaltige Entwicklung von Hochschulen. Erkenntnisse und Perspektiven zur gesamtinstitutionellen Transformation, Opladen – Berlin – Toronto.

WAQUET Françoise (2024), Emocjonalna historia wiedzy (XVII–XXI wiek), red. Paweł Rodak, tłum. Agnieszka Sobolewska, Warszawa.

WESTERHEIJDEN Don (2007), Akkreditierung im europäischen Kontext. Neuere Entwicklungen der Qualitätssicherung im europäischen Hochschulraum, w: Falk Bretschneider, Johannes Wildt (red.), Handbuch der Akkreditierung von Studiengängen. Eine Einführung für Hochschule, Politik und Berufspraxis, Bielefeld.

Podobne publikacje