The cultural dimension of the EU’s sustainable development in 2010–2023

BERGH van den Jeroen C.J.M., NIJKAMP Peter (1991), Operationalizing sustainable development: dynamic ecological-economic model, „Ecological Economics”, vol. 4, no. 1.

BÖRZEL Tania A. (2005), Europeanization: How the European Union Interacts with its Member States, in: Simon Bulmer, Christian Lequesne (eds.), The Member States of the European Union, First edition, Oxford University Press.

BRENNER Neil (2013), Theses on Urbanization, „Public Culture”, vol. 25, no. 1.

CASTREE Noel, KITCHIN Rob, ROGERS Alisdair (2013), Neoliberalism, in: Alisdair Rogers, Noel Castree, Rob Kitchin (eds.), Dictionary of human geography, Oxford University Press.

CERNEA Michael M. (2001), Cultural Heritage and Development: A Framework for Action in the Middle East and North Africa, The World Bank, Washington.

DESSEIN Joost, SOINI Katriina, FAIRCLOUGH Graham, HORLINGS Lummina (eds) (2015), Culture in, for and as Sustainable Development: Conclusions from the COST Action IS1007 Investigating Cultural Sustainability, University of Jyväskyla.

DECYZJA Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1622/2006/WE z dnia 24 października 2006 r. ustanawiająca działanie Wspólnoty na rzecz obchodów Europejskiej Stolicy Kultury w latach 2007–2019, Dz.U. UE L 304 z 3.11.2006.

DECYZJA Parlamentu Europejskiego i Rady nr 445/2014/UE z dnia 16 kwietnia 2014 r. ustanawiająca działanie Unii na rzecz Europejskich Stolic Kultury na lata 2020–2033 i uchylająca decyzję nr 1622/2006/WE, Dz.U. UE L 132 z 3.5.2014.

DECYZJA RADY (2013/286/UE) z dnia 17 maja 2013 r. w sprawie wyznaczenia Europejskiej Stolicy Kultury na rok 2017 w Danii i na Cyprze oraz Europejskiej Stolicy Kultury na rok 2018 na Malcie (2013/286/UE), Dz.U. UE L162/9 z 14.06.2013.

DYREKTYWA Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (Tekst mający znaczenie dla EOG), PE/81/2018/REV/1, Dz.U. UE L 151 z 7.06.2019.

EEAS (2016) Speech of the HR/VP Federica Mogherini at the Culture Forum in Brussels, European External Action Service, https://www.eeas.europa.eu/eeas/speech-hrvp-federica-mogherini-culture-forum-brussels_en (20.04.2016).

EUROPEAN COMMISSION (2022), Stormy Times: Nature and humans: Culture courage for change. 11 messages for and from Europe, Publications Office of the European Union, Luxembourg. DOI: https://data.europa.eu/doi/

EUROPEAN PARLIAMENT (2017), EU action for sustainability (2017/2009(INI)), Report of the Committee on the Environment, Public Health and Food Safety, https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1495833 (27.06.2017).

EUROPEJSKA KONWENCJA KRAJOBRAZOWA (2000), sporządzona we Florencji 20 października 2000 r., Dz. U. 2006, nr 14 poz. 98.

FEATHERSTONE Kevin, RADAELLI Claudio Maria (eds.) (2003), The Politics of Europeanization, Oxford.

FLORIDA Richard (2002), The rise of the creative class and how it’s transforming work, leisure, community and everyday life, New York.

GIERAT-BIEROŃ Bożena (2017), Europeizacja top-down w kulturze jako efekt polityki kulturalnej UE, „Zarządzanie w Kulturze”, nr 4.

GIERAT-BIEROŃ Bożena (2023), Europejskie dziedzictwo kulturowe w strategicznych i rozwojowych priorytetach Unii Europejskiej (2010–2020), „Przegląd Europejski”, nr 1/2023.

GROBER Urlich (2010), Die Entdeckung der Nachhaltigkeit. Kulturgeschichte eines Begriffs, München.

HAWKES Jon (2001), The fourth pillar of sustainability: Culture’s essential role in public planning, Melbourne.

JANIKOWSKI Ryszard (2009), Kultura osią zrównoważonego rozwoju, w: Ryszard Janikowski, Krzysztof Krzysztofek (red.), Kultura a zrównoważony rozwój. Środowisko, ład przestrzenny, dziedzictwo w świetle dokumentów UNESCO i innych organizacji międzynarodowych, Warszawa.

KAGAN Sacha (2019), Culture and the arts in sustainable development: Rethinking sustainability research, in: Torsten Meireis, Gabriele Rippl (eds), Cultural Sustainability: Perspectives from the Humanities and Social Sciences, New York.

KAGAN Sacha (ed.) (2022), Culture and sustainable deveopment in the City: Urban spaces for possibilities, New York.

KAGAN Sacha, HAUERWAAS Antoniya, HOLZ Verena, WEDLER Patricia (2018), Culture in sustainable urban development: Practices and policies for spaces of possibility and institutional innovations, „City, Culture and Society”, vol. 13.

KAGAN Sacha, KAGAN Sacha, HAUERWAAS Antoniya, HOLZ Verena, WEDLER Patricia (2022), Introduction: Culture and Sustainable Development in the City – Urban Spaces of Possibilities, in: Sacha Kagan (ed.), Culture and sustainable deveopment in the City: Urban spaces for possibilities, New York.

KARTA PRAW PODSTAWOWYCH UNII EUROPEJSKIEJ (2007), Dz.U. UE C 303 z 14.12.2007.

KOMISJA EUROPEJSKA (2010a), Komunikat Komisji: Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu, KOM(2010) 2020 wersja ostateczna, Bruksela, 03.03.2010.

KOMISJA EUROPEJSKA (2010b), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Regionów: Europejska agenda cyfrowa, KOM(2010)245 wersja ostateczna, Bruksela, 19.05.2010.

KOMISJA EUROPEJSKA (2014), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Ku zintegrowanemu podejściu do dziedzictwa kulturowego w Europie, COM(2014) 477 final, Bruksela, 22.07.2014.

KOMISJA EUROPEJSKA (2015), Orędzie o stanie Unii 2015: Postępy w realizacji 10 priorytetów Komisji Europejskiej, #teamJunckerEU, https://commission.europa.eu/system/files/2016-02/priorities-progress-report_pl_0.pdf (15.07.2015).

KOMISJA EUROPEJSKA (2016), Wspólny Komunikat do Parlamentu Europejskiego i Rady: W stronę strategii UE w dziedzinie międzynarodowych stosunków kulturalnych, JOIN (2016) 29 final, Bruksela, 8.06.2016.

KOMISJA EUROPEJSKA (2019a), Europejskie Ramy Działania w zakresie dziedzictwa kulturowego, Dokument roboczy służb Komisji, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg. DOI: https://data.europa.eu/doi/

KOMISJA EUROPEJSKA (2019b), Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady Europejskiej, Rady, Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów: Europejski Zielony Ład, COM(2019) 640 final, Bruksela, 11.12.2019.

KONKLUZJE RADY (2010) i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie planu prac w dziedzinie kultury na lata 2011–2014 (2010/C 325/01), Dz. Urz. UE C 325/1 z 2.12.2010.

KONKLUZJE RADY (2014a) z dnia 21 maja 2014 r. w sprawie dziedzictwa kulturowego jako strategicznego zasobu zrównoważonej Europy (2014/C 183/08), Dz.U. UE C183 z 14.06.2014.

KONKLUZJE RADY (2014b) i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie w sprawie planu prac w dziedzinie kultury na lata 2015–2018 (2014/C 463/02), Dz.U. UE C 463/4 z 23.12.2014.

KONKLUZJE RADY (2014c) na temat zarządzania partycypacyjnego dziedzictwem kulturowym (2014/C 463/01), Dz.U. UE C 463/1 z 23.12.2014.

KONKLUZJE RADY (2015) z dnia 24 listopada 2015 r. w sprawie kultury w stosunkach zewnętrznych UE ze szczególnym uwzględnieniem kultury we współpracy na rzecz rozwoju (2015/C 417/06), Dz.U. UE C 417 z 15.12.2015.

KONKLUZJE RADY (2016) w sprawie Globalnej Strategii na rzecz polityki zagranicznej i bezpieczeństwa Unii Europejskiej, Rada do spraw zagranicznych, 13202/16, Luksemburg, 17 października 2016, https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-13202-2016-INIT/pl/pdf (27.10.2016).

KONKLUZJE RADY (2018) w sprawie planu prac w dziedzinie kultury na lata 2019–2023, (2018/C 460/10), Dz. U. UE C 460 z 21.12.2018.

KONWENCJA UNESCO (2005) w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 20 października 2005 r., Dz. U. 2007 nr 215, poz. 1585.

KONWENCJA UNESCO (2003) w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 17 października 2003 r., Dz. U. 2011 nr 172, poz. 1018.

LABADI Sophia, GILBERTO Francesca, ROSETTI Ilaria, SHETABI Linda, YILDRIM Ege (2021), Heritage and the sustainable development goals: policy guidance for heritage and development actors, ICOMOS, Paris.

von der LEYEN Ursula (2019), Unia, która mierzy wyżej. Mój program dla Europy. Wytyczne polityczne na następną kadencję Komisji Europejskiej 2019–2024, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg. DOI: https://data.europa.eu/doi/

MARKUSEN Ann, GADWA Anne (2010), Arts and culture in urban and regional planning: A review and research agenda, „Journal of Planning Education and Research”, vol. 29, no. 3.

MILLER Thaddeuss R. (2013), Constructing sustainability science: emerging perspectives and research trajectories, „Sustainability Science”, vol. 8.

MURZYN-KUPISZ Monika (2013), Kultura i dziedzictwo kulturowe a rozwój zrównoważony, w: Zbigniew Strzelecki, Paulina Legutko-Kobus (red.), Gospodarka regionalna i lokalna a rozwój zrównoważony, Warszawa.

MURZYN-KUPISZ Monika, DZIAŁEK Jarosław (2017) (eds), The impact of artists on contemporary urban development in Europe, Springer.

NEW EUROPEAN BAUHAUS (WWW), https://new-european-bauhaus.europa.eu/index_en?prefLang=pl (20.06.2026).

ONZ (2015), Rezolucja przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne w dniu 25 września 2015 r., Przekształcamy nasz świat: Agenda na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030, A/RES/70/1.

OUR COMMON FUTURE (1987), Report of the World Commission on Environment and Development, Oxford University Press, New York.

OUR CREATIVE DIVERSITY (1995), Report of the World Commission on Culture and Development, UNESCO, Paris.

PAŁASZ Michał, TABAKA Joanna (2021), Ekowerwa w kulturze. Zrównoważony rozwój a zarządzanie kulturą i rozwój kadr kultury w kontekście kryzysu klimatyczno-ekologicznego, „Zbiór wiadomości do antropologii muzealnej”, nr 8/2021.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2011), Kulturowy wymiar działań zewnętrznych UE, Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie kulturowego wymiaru działań zewnętrznych UE (2010/2161 (INI)), 2012/C 377 E/18, Dz.U. C 377E z 7.12.2012.

PARLAMENT EUROPEJSKI (2013), Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 12 września 2013 r. w sprawie promowania europejskiego sektora kultury i sektora kreatywnego na rzecz wzrostu gospodarczego i wzrostu zatrudnienia (2012/2302(INI)), Dz.U. UE C 93 z 9.03.2016.

ROZPORZĄDZENIE 1295/2013 Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 11 grudnia 2013 r. ustanawiające program „Kreatywna Europa” (2014–2020) i uchylające decyzje nr 1718/2006/WE, nr 1855/2006/WE i nr 1041/2009/WE (Tekst mający znaczenie dla EOG), Dz.U. UE L 347 z 20.12.2013.

PASCUAL Jordi (2009), Polityki kulturalne, rozwój społeczny i innowacyjność instytucjonalna, czyli: dlaczego potrzebujemy Agendy 21 dla kultury?, w: Wojciech Kłosowski (red.), Kierunek Kultura. Promocja regionu przez kulturę, Warszawa.

PEARCE David W., BARBIER Edward, MARKADYA Anil (1990), Sustainable Development. Economics and the Environment in the Third World, Aldershot–Brookfield.

PLEBAŃCZYK Katarzyna (2018), Role kultury we współczesnych strategiach rozwoju zrównoważonego, „Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach”, nr 376.

ROODHOUSE Simon (2010) (red.), Cultural quarters. Principles and practice, Intellect, Bristol–Chicago.

SIEKIERSKI Jan, RUTKOWSKA Małgorzata (2008), Zrównoważony rozwój jako koncepcja w naukach ekonomicznych, „Studia i Prace Wydziału Nauk Ekonomicznych i Zarządzania”, nr 8.

SŁOWNIK WSPÓŁCZESNY JĘZYKA POLSKIEGO (1996), Warszawa.

THORSBY David (2010), Ekonomia i kultura, Warszawa.

TRZEPACZ Piotr (2012), Geneza i istota koncepcji rozwoju zrównoważonego, w: P. Trzepacz (red.), Zrównoważony rozwój – wyzwania globalne, Kraków.

WSPÓLNE OŚWIADCZENIE (2006) Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w ramach Rady, Parlamentu Europejskiego i Komisji w sprawie polityki rozwojowej Unii Europejskiej: Konsensus Europejski (2006/C 46/01), Dz.U. UE C 46 z 24.02.2006.

WSPÓLNE OŚWIADCZENIE (2017) Rady i przedstawicieli rządów państw członkowskich zebranych w Radzie, Parlamentu Europejskiego i Komisji: Nowy europejski konsensus w sprawie rozwoju „Nasz Świat, Nasza Godność, Nasza Przyszłość” (2017/C 210/01), Dz.U. UE C 210 z 30.06.2017.

YENKEN David, WILKINSON Debra (2001), Resetting the Compass: Australia’s Journey Towards Sustainability, Collingwood.